ปรึกษาทนาย สัญญาที่เกิดจากการข่มขู่
ปรึกษาทนาย สัญญาที่เกิดจากการข่มขู่ | ถูกบังคับให้เซ็นสัญญา ฟ้องเพิกถอนได้หรือไม่?
ถูกข่มขู่ให้เซ็นสัญญา ถูกบังคับให้โอนทรัพย์สิน ถูกขู่ให้รับสภาพหนี้ หรือถูกบังคับให้ลงนามในเอกสารโดยไม่สมัครใจ สามารถยกเลิกสัญญาได้หรือไม่?
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 164 การแสดงเจตนาเพราะถูกข่มขู่เป็นโมฆียะ หากการข่มขู่นั้นมีลักษณะร้ายแรงตามที่กฎหมายกำหนด ผู้ถูกข่มขู่อาจใช้สิทธิบอกล้างนิติกรรมและเรียกร้องให้คู่กรณีกลับคืนสู่ฐานะเดิมได้
1. สัญญาที่เกิดจากการข่มขู่ คืออะไร?
สัญญาที่เกิดจากการข่มขู่ หมายถึง สัญญาที่คู่สัญญาฝ่ายหนึ่งแสดงเจตนาทำสัญญาเพราะถูกข่มขู่ให้เกิดความกลัวว่าจะได้รับอันตราย จนไม่สามารถตัดสินใจได้อย่างอิสระตามเจตนาที่แท้จริง
ตามมาตรา 164 การข่มขู่ที่จะทำให้นิติกรรมเป็นโมฆียะต้องมีองค์ประกอบสำคัญ ได้แก่
-
มีการข่มขู่ให้เกิดภัยอันใกล้จะถึง
-
ภัยนั้นมีความร้ายแรงถึงขนาดที่ผู้ถูกข่มขู่มีมูลต้องกลัว
-
การข่มขู่เป็นเหตุให้ผู้ถูกข่มขู่ยอมแสดงเจตนาทำนิติกรรม
-
หากไม่มีการข่มขู่ ผู้ถูกข่มขู่ก็คงไม่ทำนิติกรรมนั้น
ดังนั้น การถูกกดดันหรือรู้สึกไม่พอใจในการเจรจาสัญญาเพียงอย่างเดียว ยังไม่เพียงพอที่จะทำให้สัญญาเป็นโมฆียะ ต้องพิจารณาพฤติการณ์และความร้ายแรงของการข่มขู่ประกอบด้วย
2. ตัวอย่างการถูกข่มขู่ให้ทำสัญญา
กรณีที่อาจเข้าข่ายการข่มขู่ตามกฎหมาย เช่น
-
ถูกขู่ทำร้ายร่างกายหากไม่ยอมลงนามในสัญญาขายที่ดิน
-
ถูกข่มขู่ให้โอนกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินหรือหุ้นบริษัท
-
ถูกบังคับให้ทำหนังสือรับสภาพหนี้ ทั้งที่มีข้อโต้แย้งเกี่ยวกับมูลหนี้
-
ถูกขู่ทำร้ายบุคคลในครอบครัวเพื่อบังคับให้ลงนามในสัญญา
-
ถูกข่มขู่ให้ทำสัญญาประนีประนอมยอมความหรือสัญญาชดใช้ค่าเสียหาย
กรณีเหล่านี้เป็นเพียงตัวอย่างที่ต้องตรวจสอบข้อเท็จจริงว่าเข้าองค์ประกอบมาตรา 164 หรือไม่ การมีคำขู่ไม่ได้ทำให้สัญญาเป็นโมฆียะโดยอัตโนมัติ
3. ข่มขู่ว่าจะฟ้องคดี ถือเป็นการข่มขู่ตามกฎหมายหรือไม่?
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165 การขู่ว่าจะใช้สิทธิตามปกตินิยม ไม่ถือเป็นการข่มขู่ตามกฎหมาย และการกระทำเพราะความเกรงใจนับถือก็ไม่ถือเป็นการข่มขู่เช่นกัน
ตัวอย่างเช่น เจ้าหนี้แจ้งลูกหนี้ว่าหากไม่ชำระหนี้ตามกำหนดจะดำเนินคดีตามกฎหมาย โดยทั่วไปเป็นการใช้สิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย ไม่ใช่การข่มขู่ให้สัญญาเป็นโมฆียะ
อย่างไรก็ตาม หากมีการใช้คำขู่ทำร้ายร่างกาย ขู่ทำลายทรัพย์สิน หรือพฤติการณ์ร้ายแรงอื่นร่วมด้วย ต้องวิเคราะห์แยกต่างหาก
4. บุคคลภายนอกข่มขู่ให้ทำสัญญา สัญญาเป็นโมฆียะหรือไม่?
มาตรา 166 กำหนดว่าการข่มขู่ย่อมทำให้การแสดงเจตนาเป็นโมฆียะ แม้บุคคลภายนอกจะเป็นผู้ข่มขู่ก็ตาม
เช่น บุคคลที่สามข่มขู่ผู้ขายที่ดินให้ลงนามขายที่ดินแก่ผู้ซื้อรายหนึ่ง โดยที่ผู้ซื้อไม่ได้เป็นผู้ข่มขู่ด้วยตนเอง ก็อาจมีประเด็นเรื่องโมฆียกรรมได้หากครบองค์ประกอบตามกฎหมาย
5. สัญญาที่เกิดจากการข่มขู่ เป็นโมฆะหรือโมฆียะ?
หลักทั่วไปคือเป็นโมฆียะ ไม่ใช่โมฆะตั้งแต่ต้น
|
ประเด็น |
สัญญาที่เกิดจากการข่มขู่ |
|---|---|
|
กฎหมาย |
ป.พ.พ. มาตรา 164 |
|
ผลทางกฎหมาย |
เป็นโมฆียะ |
|
ผู้มีสิทธิบอกล้าง |
ผู้แสดงเจตนาเพราะถูกข่มขู่ |
|
เมื่อบอกล้างโดยชอบ |
ถือเป็นโมฆะตั้งแต่เริ่มแรก |
|
การคืนทรัพย์สิน |
กลับคืนสู่ฐานะเดิมตามกฎหมาย |
|
ระยะเวลา |
ต้องตรวจสอบมาตรา 181 |
หากผู้มีสิทธิบอกล้างยังไม่ได้ใช้สิทธิบอกล้าง สัญญาที่เป็นโมฆียะยังคงมีผลทางกฎหมาย และอาจมีการให้สัตยาบันภายหลังได้ตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด
6. ถูกข่มขู่ให้เซ็นสัญญา ต้องดำเนินการอย่างไร?
ผู้ที่ถูกข่มขู่ให้ทำนิติกรรมควรดำเนินการดังต่อไปนี้
-
รวบรวมพยานหลักฐาน เช่น ข้อความ LINE บันทึกเสียงที่ได้มาโดยชอบ พยานบุคคล และเอกสารสัญญา
-
ตรวจสอบลักษณะคำขู่ ว่ามีภัยอันใกล้จะถึงและร้ายแรงตามมาตรา 164 หรือไม่
-
ตรวจสอบวันทำสัญญาและวันที่เหตุข่มขู่สิ้นสุดลง เพื่อประเมินระยะเวลาการบอกล้าง
-
ปรึกษาทนายความเพื่อใช้สิทธิบอกล้าง โดยอาจจัดทำหนังสือแจ้งคู่กรณีให้มีหลักฐานการรับทราบ
-
พิจารณาฟ้องคดีแพ่ง หากอีกฝ่ายไม่คืนทรัพย์สิน ไม่คืนเงิน หรือโต้แย้งความสมบูรณ์ของการบอกล้าง
หากมีการใช้ความรุนแรงหรือคำขู่ที่เข้าข่ายความผิดอาญา อาจดำเนินการแจ้งความแยกต่างหากได้ด้วย ทั้งนี้ การดำเนินคดีอาญาไม่ได้ทำให้สัญญาทางแพ่งสิ้นผลโดยอัตโนมัติ
7. แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเกี่ยวกับการข่มขู่ให้ทำสัญญา
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2624/2551
คดีนี้จำเลยอ้างว่าเจ้าหนี้มีพฤติการณ์ข่มขู่โดยเข้าไปในร้านค้า วางเท้าบนโต๊ะ และพูดให้ลูกค้าหรือร้านค้าใกล้เคียงเข้าใจว่าจำเลยมีปัญหาเกี่ยวกับการชำระหนี้และคุณภาพสินค้า ทำให้จำเลยต้องลงนามในหนังสือรับสภาพหนี้
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า แม้เจ้าหนี้จะมีพฤติการณ์ทวงถามหนี้ที่ไม่เหมาะสม แต่ยังไม่ถึงขั้นเป็นการข่มขู่ให้เกิดภัยอันใกล้จะถึงและร้ายแรงตามมาตรา 164 อีกทั้งมีการเจรจาตรวจสอบยอดหนี้ก่อนลงนาม จึงรับฟังว่าจำเลยทำหนังสือรับสภาพหนี้ด้วยความสมัครใจ
หลักกฎหมายสำคัญ: การถูกกดดันในการเจรจา การทวงถามหนี้อย่างไม่เหมาะสม และการข่มขู่ตามมาตรา 164 มีองค์ประกอบแตกต่างกัน ต้องพิสูจน์ระดับความร้ายแรงและเหตุที่ทำให้ผู้ถูกข่มขู่ยอมทำสัญญา
8. ระยะเวลาบอกล้างสัญญาที่เกิดจากการข่มขู่
ตามมาตรา 181 โมฆียกรรมต้องบอกล้างภายในหนึ่งปีนับแต่เวลาที่อาจให้สัตยาบันได้ หรือภายในสิบปีนับแต่ทำนิติกรรม โดยกำหนดใดถึงก่อนย่อมเป็นข้อจำกัดในการใช้สิทธิ
สำหรับการข่มขู่ ต้องตรวจสอบว่าเหตุข่มขู่สิ้นสุดลงเมื่อใด เพราะมีผลต่อการพิจารณาเวลาที่อาจให้สัตยาบันได้ รวมถึงต้องระวังพฤติการณ์ที่กฎหมายถือว่าเป็นการให้สัตยาบันด้วย
9. ปรึกษาทนายความ ถูกข่มขู่ให้เซ็นสัญญา
สำนักงานทนายความ NS Notary / Narongsak Law ให้บริการตรวจสอบสัญญา วิเคราะห์การแสดงเจตนา ร่างหนังสือบอกล้างโมฆียกรรม ฟ้องเรียกคืนทรัพย์สิน และต่อสู้คดีแพ่งเกี่ยวกับข้อพิพาทสัญญา
ติดต่อปรึกษาทนายความคดีสัญญา
10. คำถามที่พบบ่อย
ถูกข่มขู่ให้เซ็นสัญญา ยกเลิกได้หรือไม่?
อาจบอกล้างสัญญาได้ หากพิสูจน์ว่าการข่มขู่เข้าองค์ประกอบมาตรา 164 และใช้สิทธิภายในเวลาที่กฎหมายกำหนด
ถูกขู่ให้เซ็นหนังสือรับสภาพหนี้ หนังสือมีผลหรือไม่?
ต้องพิจารณาลักษณะการข่มขู่และมูลหนี้ หากเป็นโมฆียกรรมและบอกล้างโดยชอบ หนังสือนั้นย่อมเสียผลตามกฎหมาย แต่หนี้เดิมที่มีอยู่จริงอาจยังคงมีผลอยู่
ถูกข่มขู่ให้ขายที่ดิน ฟ้องเพิกถอนการโอนได้หรือไม่?
อาจดำเนินคดีเพื่อขอเพิกถอนการจดทะเบียนและให้กลับคืนสู่ฐานะเดิมได้ หากมีฐานสิทธิและพยานหลักฐานเพียงพอ โดยต้องตรวจสอบสิทธิของบุคคลภายนอกด้วย
การข่มขู่เป็นความผิดอาญาหรือไม่?
อาจเป็นความผิดอาญาได้ ขึ้นอยู่กับถ้อยคำ การกระทำ และองค์ประกอบความผิดที่เกี่ยวข้อง เช่น ความผิดฐานข่มขืนใจผู้อื่น