สัญญาที่เกิดจากความสำคัญผิด
สัญญาที่เกิดจากความสำคัญผิด ปรึกษาทนายความ | สัญญาเป็นโมฆะหรือโมฆียะ ฟ้องเพิกถอนได้หรือไม่?
สัญญาที่เกิดจากความสำคัญผิด คืออะไร?
การทำสัญญาโดยความสำคัญผิด หมายถึง การที่คู่สัญญาฝ่ายหนึ่งแสดงเจตนาทำนิติกรรมโดยเข้าใจข้อเท็จจริงบางประการผิดไปจากความเป็นจริง เช่น เข้าใจผิดเกี่ยวกับลักษณะของสัญญา ทรัพย์สินที่เป็นวัตถุแห่งสัญญา ราคาที่ตกลงกัน หรือคุณสมบัติสำคัญของทรัพย์สิน
สัญญาที่เกิดจากความสำคัญผิดอาจเป็นโมฆะหรือโมฆียะ ขึ้นอยู่กับลักษณะของความสำคัญผิดและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 156–158
ผู้ที่ลงนามในสัญญาไปแล้ว ไม่ได้หมายความว่าจะต้องผูกพันตามสัญญาเสมอไป หากพิสูจน์ได้ว่าการแสดงเจตนาเกิดจากความสำคัญผิดตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด ก็อาจมีสิทธิปฏิเสธผลของสัญญา บอกล้างนิติกรรม หรือดำเนินคดีเพื่อเรียกร้องคืนทรัพย์สินได้
1. ความสำคัญผิดในสาระสำคัญแห่งนิติกรรม ตามมาตรา 156
มาตรา 156 กำหนดให้การแสดงเจตนาโดยสำคัญผิดในสิ่งซึ่งเป็นสาระสำคัญแห่งนิติกรรมเป็นโมฆะ
ตัวอย่างกรณีที่อาจเข้าข่าย ได้แก่
-
สำคัญผิดในลักษณะของนิติกรรม เช่น เข้าใจว่าเป็นการลงนามในเอกสารกู้ยืมเงิน แต่เอกสารที่ลงนามกลับเป็นสัญญาขายฝากที่ดิน
-
สำคัญผิดในตัวบุคคลคู่สัญญา เช่น เข้าใจว่าทำสัญญากับเจ้าของทรัพย์สินที่แท้จริง แต่ข้อเท็จจริงเป็นบุคคลอื่น ซึ่งตัวบุคคลนั้นเป็นสาระสำคัญของการตกลง
-
สำคัญผิดในทรัพย์สินที่เป็นวัตถุแห่งสัญญา เช่น ตกลงซื้อที่ดินแปลงหนึ่ง แต่เอกสารสัญญาระบุที่ดินอีกแปลงหนึ่ง
-
สำคัญผิดในราคาหรือเงื่อนไขอันเป็นสาระสำคัญ เช่น ราคาที่ระบุในสัญญาแตกต่างจากราคาที่ตกลงกันอย่างมีนัยสำคัญ
เมื่อเข้าหลักเกณฑ์ตามมาตรา 156 นิติกรรมย่อมเป็นโมฆะตั้งแต่เริ่มแรก โดยไม่จำเป็นต้องบอกล้างเช่นเดียวกับโมฆียกรรม อย่างไรก็ตาม หากมีข้อพิพาทอาจต้องฟ้องหรือยกเป็นข้อต่อสู้เพื่อให้ศาลวินิจฉัยสิทธิและผลของนิติกรรม
2. ความสำคัญผิดในคุณสมบัติของบุคคลหรือทรัพย์สิน ตามมาตรา 157
มาตรา 157 กำหนดว่า การแสดงเจตนาโดยสำคัญผิดในคุณสมบัติของบุคคลหรือทรัพย์สินเป็นโมฆียะ เมื่อคุณสมบัติดังกล่าวตามปกติถือเป็นสาระสำคัญ และหากไม่สำคัญผิดก็คงไม่ทำนิติกรรมนั้น
ตัวอย่างเช่น ผู้ซื้อทำสัญญาซื้อทรัพย์สินเพราะเข้าใจว่ามีคุณสมบัติบางอย่างซึ่งเป็นเหตุสำคัญในการซื้อ แต่ภายหลังพบว่าไม่มีคุณสมบัติดังกล่าว
กรณีเช่นนี้ต้องพิจารณาทั้งลักษณะของทรัพย์สิน เจตนาของคู่สัญญา และพยานหลักฐาน ไม่ใช่เพียงอ้างว่าไม่พอใจทรัพย์สินภายหลังทำสัญญา
3. ความสำคัญผิดที่เกิดจากความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง
ตามมาตรา 158 หากผู้แสดงเจตนาสำคัญผิดตามมาตรา 156 หรือมาตรา 157 เนื่องจากความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของตนเอง บุคคลนั้นจะนำความสำคัญผิดมาใช้เป็นประโยชน์แก่ตนไม่ได้
ดังนั้น การอ้างว่าลงนามในสัญญาโดยไม่ได้อ่านเอกสารจึงไม่ได้ทำให้สัญญาเป็นโมฆะหรือโมฆียะโดยอัตโนมัติ ต้องพิจารณาว่าเหตุใดจึงเข้าใจผิด ใครเป็นผู้จัดทำเอกสาร และมีพฤติการณ์ใดประกอบการลงนาม
4. โมฆะกับโมฆียะ ต่างกันอย่างไร?
|
ประเด็น |
โมฆะ |
โมฆียะ |
|---|---|---|
|
สถานะของนิติกรรม |
เสียเปล่าตั้งแต่ต้น |
มีผลอยู่จนกว่าจะถูกบอกล้าง |
|
ตัวอย่าง |
สำคัญผิดในสาระสำคัญ ม.156 |
สำคัญผิดในคุณสมบัติ ม.157 |
|
ต้องบอกล้างหรือไม่ |
ไม่ต้อง |
ต้องบอกล้างโดยผู้มีสิทธิ |
|
ให้สัตยาบัน |
ไม่ได้ |
ทำได้ตามเงื่อนไขกฎหมาย |
|
การคืนทรัพย์ |
พิจารณาหลักลาภมิควรได้ |
กลับคืนสู่ฐานะเดิมเมื่อบอกล้าง |
มาตรา 175–181 กำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการบอกล้าง ผลของการบอกล้าง การให้สัตยาบัน และระยะเวลาการใช้สิทธิ
5. ทำสัญญาโดยสำคัญผิด ฟ้องศาลได้หรือไม่?
ผู้เสียหายอาจมีแนวทางดำเนินการตามลักษณะข้อพิพาท เช่น ฟ้องขอให้ศาลวินิจฉัยความเป็นโมฆะของสัญญา ฟ้องเรียกคืนเงินหรือทรัพย์สิน ฟ้องเพิกถอนการจดทะเบียนนิติกรรม หรือใช้สิทธิบอกล้างโมฆียกรรมและเรียกร้องให้กลับคืนสู่ฐานะเดิม
ก่อนฟ้องคดีควรตรวจสอบเอกสารสัญญา ข้อความสนทนา หลักฐานโอนเงิน พยานบุคคล และพฤติการณ์ก่อนและขณะทำสัญญา เพื่อแยกให้ชัดว่าเป็นเรื่องความสำคัญผิด กลฉ้อฉล การผิดสัญญา หรือเหตุทางกฎหมายอื่น
6. แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเกี่ยวกับสัญญาที่เกิดจากความสำคัญผิด
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 978/2567 — สำคัญผิดในราคาขายฝาก สัญญาเป็นโมฆะ
ข้อเท็จจริงสำคัญคือ โจทก์เข้าใจว่าตนทำสัญญาขายฝากที่ดินเป็นเงิน 160,000 บาท แต่เอกสารขายฝากระบุราคา 500,000 บาท
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ราคาขายฝากเป็นสาระสำคัญของนิติกรรม แม้จะไม่ใช่ความสำคัญผิดในลักษณะของนิติกรรม ตัวบุคคล หรือทรัพย์สินโดยตรง แต่ก็เป็นสิ่งสำคัญเพียงพอที่จะทำให้นิติกรรมตกเป็นโมฆะตามมาตรา 156
ศาลจึงให้เพิกถอนการจดทะเบียนขายฝาก และให้คืนเงินที่ได้รับตามหลักลาภมิควรได้
ข้อสังเกตทางกฎหมาย: คดีนี้แสดงให้เห็นว่าความสำคัญผิดในราคาที่เป็นสาระสำคัญของสัญญา อาจทำให้สัญญาเป็นโมฆะได้ ไม่จำกัดเฉพาะสามกรณีตัวอย่างที่ระบุไว้ในมาตรา 156 เท่านั้น
7. ระยะเวลาการบอกล้างสัญญาที่เป็นโมฆียะ
ตามมาตรา 181 สิทธิบอกล้างโมฆียกรรมมีข้อจำกัดเรื่องเวลา ได้แก่ ภายในหนึ่งปีนับแต่เวลาที่อาจให้สัตยาบันได้ หรือภายในสิบปีนับแต่ทำนิติกรรม โดยต้องพิจารณาว่ากำหนดใดถึงก่อน
นอกจากนี้ เมื่อบอกล้างโมฆียกรรมแล้ว การเรียกร้องให้กลับคืนสู่ฐานะเดิมยังมีกรอบเวลาตามมาตรา 176 ด้วย จึงควรให้ทนายความตรวจสอบวันที่ทำสัญญา วันที่ทราบเหตุ และการใช้สิทธิที่ได้ดำเนินการไปแล้ว
8. ปรึกษาทนายความเกี่ยวกับสัญญาที่เกิดจากความสำคัญผิด
สำนักงานทนายความให้บริการตรวจสอบและวิเคราะห์ข้อพิพาทเกี่ยวกับสัญญา ทั้งฝ่ายผู้ที่ต้องการโต้แย้งความสมบูรณ์ของสัญญา และฝ่ายที่ถูกกล่าวอ้างว่าสัญญาเป็นโมฆะหรือโมฆียะ
ขอบเขตบริการ ได้แก่
-
ตรวจสอบสัญญาซื้อขาย สัญญาขายฝาก สัญญากู้ยืม สัญญาจำนอง และสัญญาทางธุรกิจ
-
วิเคราะห์เหตุความสำคัญผิด กลฉ้อฉล และการแสดงเจตนา
-
ร่างหนังสือบอกล้างโมฆียกรรมหรือหนังสือโต้แย้งสิทธิ
-
ฟ้องคดีเพิกถอนนิติกรรมและเรียกคืนทรัพย์สิน
-
รับว่าความต่อสู้คดีแพ่งเกี่ยวกับความสมบูรณ์ของสัญญา
ติดต่อปรึกษาทนายความ
NS Notary | Narongsak Law
ค่าปรึกษาเบื้องต้นทางโทรศัพท์ 500–1,000 บาท นัดปรึกษา 3,000–5,000 บาท ค่าดำเนินคดีแยกต่างหาก
9. คำถามที่พบบ่อย
Q: เซ็นสัญญาไปแล้ว อ้างความสำคัญผิดได้หรือไม่?
A: ได้ หากเป็นความสำคัญผิดตามเงื่อนไขของกฎหมายและมีหลักฐานสนับสนุน แต่การเซ็นโดยไม่ได้อ่านสัญญาเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอเสมอไป
Q: สัญญาที่เกิดจากความสำคัญผิดเป็นโมฆะทุกกรณีหรือไม่?
A: ไม่ใช่ ความสำคัญผิดในสาระสำคัญตามมาตรา 156 เป็นโมฆะ ส่วนความสำคัญผิดในคุณสมบัติตามมาตรา 157 เป็นโมฆียะ
Q: หากอีกฝ่ายหลอกให้เซ็นสัญญา ต้องใช้กฎหมายมาตราใด?
A: อาจเกี่ยวข้องกับกลฉ้อฉลตามมาตรา 159 หรือความสำคัญผิดตามมาตรา 156–157 ต้องแยกข้อเท็จจริงและเหตุแห่งการแสดงเจตนา
Q: ฟ้องเพิกถอนสัญญาและเรียกเงินคืนได้หรือไม่?
A: อาจทำได้ตามฐานสิทธิที่เกี่ยวข้อง และต้องพิจารณาว่าสัญญาเป็นโมฆะหรือได้บอกล้างโมฆียกรรมโดยชอบแล้วหรือไม่