สัญญาที่เกิดจากความสำคัญผิด

สัญญาที่เกิดจากความสำคัญผิด ปรึกษาทนายความ | สัญญาเป็นโมฆะหรือโมฆียะ ฟ้องเพิกถอนได้หรือไม่?

สัญญาที่เกิดจากความสำคัญผิด คืออะไร?

การทำสัญญาโดยความสำคัญผิด หมายถึง การที่คู่สัญญาฝ่ายหนึ่งแสดงเจตนาทำนิติกรรมโดยเข้าใจข้อเท็จจริงบางประการผิดไปจากความเป็นจริง เช่น เข้าใจผิดเกี่ยวกับลักษณะของสัญญา ทรัพย์สินที่เป็นวัตถุแห่งสัญญา ราคาที่ตกลงกัน หรือคุณสมบัติสำคัญของทรัพย์สิน

สัญญาที่เกิดจากความสำคัญผิดอาจเป็นโมฆะหรือโมฆียะ ขึ้นอยู่กับลักษณะของความสำคัญผิดและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 156–158

ผู้ที่ลงนามในสัญญาไปแล้ว ไม่ได้หมายความว่าจะต้องผูกพันตามสัญญาเสมอไป หากพิสูจน์ได้ว่าการแสดงเจตนาเกิดจากความสำคัญผิดตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด ก็อาจมีสิทธิปฏิเสธผลของสัญญา บอกล้างนิติกรรม หรือดำเนินคดีเพื่อเรียกร้องคืนทรัพย์สินได้

1. ความสำคัญผิดในสาระสำคัญแห่งนิติกรรม ตามมาตรา 156

มาตรา 156 กำหนดให้การแสดงเจตนาโดยสำคัญผิดในสิ่งซึ่งเป็นสาระสำคัญแห่งนิติกรรมเป็นโมฆะ

ตัวอย่างกรณีที่อาจเข้าข่าย ได้แก่

  • สำคัญผิดในลักษณะของนิติกรรม เช่น เข้าใจว่าเป็นการลงนามในเอกสารกู้ยืมเงิน แต่เอกสารที่ลงนามกลับเป็นสัญญาขายฝากที่ดิน

  • สำคัญผิดในตัวบุคคลคู่สัญญา เช่น เข้าใจว่าทำสัญญากับเจ้าของทรัพย์สินที่แท้จริง แต่ข้อเท็จจริงเป็นบุคคลอื่น ซึ่งตัวบุคคลนั้นเป็นสาระสำคัญของการตกลง

  • สำคัญผิดในทรัพย์สินที่เป็นวัตถุแห่งสัญญา เช่น ตกลงซื้อที่ดินแปลงหนึ่ง แต่เอกสารสัญญาระบุที่ดินอีกแปลงหนึ่ง

  • สำคัญผิดในราคาหรือเงื่อนไขอันเป็นสาระสำคัญ เช่น ราคาที่ระบุในสัญญาแตกต่างจากราคาที่ตกลงกันอย่างมีนัยสำคัญ

เมื่อเข้าหลักเกณฑ์ตามมาตรา 156 นิติกรรมย่อมเป็นโมฆะตั้งแต่เริ่มแรก โดยไม่จำเป็นต้องบอกล้างเช่นเดียวกับโมฆียกรรม อย่างไรก็ตาม หากมีข้อพิพาทอาจต้องฟ้องหรือยกเป็นข้อต่อสู้เพื่อให้ศาลวินิจฉัยสิทธิและผลของนิติกรรม

2. ความสำคัญผิดในคุณสมบัติของบุคคลหรือทรัพย์สิน ตามมาตรา 157

มาตรา 157 กำหนดว่า การแสดงเจตนาโดยสำคัญผิดในคุณสมบัติของบุคคลหรือทรัพย์สินเป็นโมฆียะ เมื่อคุณสมบัติดังกล่าวตามปกติถือเป็นสาระสำคัญ และหากไม่สำคัญผิดก็คงไม่ทำนิติกรรมนั้น

ตัวอย่างเช่น ผู้ซื้อทำสัญญาซื้อทรัพย์สินเพราะเข้าใจว่ามีคุณสมบัติบางอย่างซึ่งเป็นเหตุสำคัญในการซื้อ แต่ภายหลังพบว่าไม่มีคุณสมบัติดังกล่าว

กรณีเช่นนี้ต้องพิจารณาทั้งลักษณะของทรัพย์สิน เจตนาของคู่สัญญา และพยานหลักฐาน ไม่ใช่เพียงอ้างว่าไม่พอใจทรัพย์สินภายหลังทำสัญญา

3. ความสำคัญผิดที่เกิดจากความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง

ตามมาตรา 158 หากผู้แสดงเจตนาสำคัญผิดตามมาตรา 156 หรือมาตรา 157 เนื่องจากความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของตนเอง บุคคลนั้นจะนำความสำคัญผิดมาใช้เป็นประโยชน์แก่ตนไม่ได้

ดังนั้น การอ้างว่าลงนามในสัญญาโดยไม่ได้อ่านเอกสารจึงไม่ได้ทำให้สัญญาเป็นโมฆะหรือโมฆียะโดยอัตโนมัติ ต้องพิจารณาว่าเหตุใดจึงเข้าใจผิด ใครเป็นผู้จัดทำเอกสาร และมีพฤติการณ์ใดประกอบการลงนาม

4. โมฆะกับโมฆียะ ต่างกันอย่างไร?

ประเด็น

โมฆะ

โมฆียะ

สถานะของนิติกรรม

เสียเปล่าตั้งแต่ต้น

มีผลอยู่จนกว่าจะถูกบอกล้าง

ตัวอย่าง

สำคัญผิดในสาระสำคัญ ม.156

สำคัญผิดในคุณสมบัติ ม.157

ต้องบอกล้างหรือไม่

ไม่ต้อง

ต้องบอกล้างโดยผู้มีสิทธิ

ให้สัตยาบัน

ไม่ได้

ทำได้ตามเงื่อนไขกฎหมาย

การคืนทรัพย์

พิจารณาหลักลาภมิควรได้

กลับคืนสู่ฐานะเดิมเมื่อบอกล้าง

มาตรา 175–181 กำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการบอกล้าง ผลของการบอกล้าง การให้สัตยาบัน และระยะเวลาการใช้สิทธิ

 
TPQI-Net+2

 

5. ทำสัญญาโดยสำคัญผิด ฟ้องศาลได้หรือไม่?

ผู้เสียหายอาจมีแนวทางดำเนินการตามลักษณะข้อพิพาท เช่น ฟ้องขอให้ศาลวินิจฉัยความเป็นโมฆะของสัญญา ฟ้องเรียกคืนเงินหรือทรัพย์สิน ฟ้องเพิกถอนการจดทะเบียนนิติกรรม หรือใช้สิทธิบอกล้างโมฆียกรรมและเรียกร้องให้กลับคืนสู่ฐานะเดิม

ก่อนฟ้องคดีควรตรวจสอบเอกสารสัญญา ข้อความสนทนา หลักฐานโอนเงิน พยานบุคคล และพฤติการณ์ก่อนและขณะทำสัญญา เพื่อแยกให้ชัดว่าเป็นเรื่องความสำคัญผิด กลฉ้อฉล การผิดสัญญา หรือเหตุทางกฎหมายอื่น

6. แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเกี่ยวกับสัญญาที่เกิดจากความสำคัญผิด

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 978/2567 — สำคัญผิดในราคาขายฝาก สัญญาเป็นโมฆะ

ข้อเท็จจริงสำคัญคือ โจทก์เข้าใจว่าตนทำสัญญาขายฝากที่ดินเป็นเงิน 160,000 บาท แต่เอกสารขายฝากระบุราคา 500,000 บาท

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ราคาขายฝากเป็นสาระสำคัญของนิติกรรม แม้จะไม่ใช่ความสำคัญผิดในลักษณะของนิติกรรม ตัวบุคคล หรือทรัพย์สินโดยตรง แต่ก็เป็นสิ่งสำคัญเพียงพอที่จะทำให้นิติกรรมตกเป็นโมฆะตามมาตรา 156

ศาลจึงให้เพิกถอนการจดทะเบียนขายฝาก และให้คืนเงินที่ได้รับตามหลักลาภมิควรได้

ข้อสังเกตทางกฎหมาย: คดีนี้แสดงให้เห็นว่าความสำคัญผิดในราคาที่เป็นสาระสำคัญของสัญญา อาจทำให้สัญญาเป็นโมฆะได้ ไม่จำกัดเฉพาะสามกรณีตัวอย่างที่ระบุไว้ในมาตรา 156 เท่านั้น

ฎีกา ที่  3339/2565  โจทก์ต้องการประมูลรถที่ประกอบและนำเข้าขากต่างประเทศ  แต่ปรากฎว่ารถพิพาทเป็นรถนำเข้าอะไหล่จากต่างประะเมศมาประกอบในไทย  มีผลทำให้สํญญาเป็นโมฆัยะ
เนื่อจากสำคัญผิดในคุณสมบัติบุคคลหรือทรัพย์สิน ตามประมวลกฎหมายแพ่งมาตรา 157

7. ระยะเวลาการบอกล้างสัญญาที่เป็นโมฆียะ

ตามมาตรา 181 สิทธิบอกล้างโมฆียกรรมมีข้อจำกัดเรื่องเวลา ได้แก่ ภายในหนึ่งปีนับแต่เวลาที่อาจให้สัตยาบันได้ หรือภายในสิบปีนับแต่ทำนิติกรรม โดยต้องพิจารณาว่ากำหนดใดถึงก่อน

นอกจากนี้ เมื่อบอกล้างโมฆียกรรมแล้ว การเรียกร้องให้กลับคืนสู่ฐานะเดิมยังมีกรอบเวลาตามมาตรา 176 ด้วย จึงควรให้ทนายความตรวจสอบวันที่ทำสัญญา วันที่ทราบเหตุ และการใช้สิทธิที่ได้ดำเนินการไปแล้ว

8. ปรึกษาทนายความเกี่ยวกับสัญญาที่เกิดจากความสำคัญผิด

สำนักงานทนายความให้บริการตรวจสอบและวิเคราะห์ข้อพิพาทเกี่ยวกับสัญญา ทั้งฝ่ายผู้ที่ต้องการโต้แย้งความสมบูรณ์ของสัญญา และฝ่ายที่ถูกกล่าวอ้างว่าสัญญาเป็นโมฆะหรือโมฆียะ

ขอบเขตบริการ ได้แก่

  • ตรวจสอบสัญญาซื้อขาย สัญญาขายฝาก สัญญากู้ยืม สัญญาจำนอง และสัญญาทางธุรกิจ

  • วิเคราะห์เหตุความสำคัญผิด กลฉ้อฉล และการแสดงเจตนา

  • ร่างหนังสือบอกล้างโมฆียกรรมหรือหนังสือโต้แย้งสิทธิ

  • ฟ้องคดีเพิกถอนนิติกรรมและเรียกคืนทรัพย์สิน

  • รับว่าความต่อสู้คดีแพ่งเกี่ยวกับความสมบูรณ์ของสัญญา

ติดต่อปรึกษาทนายความ

NS Notary | Narongsak Law

โทรมือถือ
โทรสำนักงาน
ติดต่อผ่าน LINE

ค่าปรึกษาเบื้องต้นทางโทรศัพท์ 500–1,000 บาท นัดปรึกษา 3,000–5,000 บาท ค่าดำเนินคดีแยกต่างหาก

9. คำถามที่พบบ่อย 

Q: เซ็นสัญญาไปแล้ว อ้างความสำคัญผิดได้หรือไม่?

A: ได้ หากเป็นความสำคัญผิดตามเงื่อนไขของกฎหมายและมีหลักฐานสนับสนุน แต่การเซ็นโดยไม่ได้อ่านสัญญาเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอเสมอไป

Q: สัญญาที่เกิดจากความสำคัญผิดเป็นโมฆะทุกกรณีหรือไม่?

A: ไม่ใช่ ความสำคัญผิดในสาระสำคัญตามมาตรา 156 เป็นโมฆะ ส่วนความสำคัญผิดในคุณสมบัติตามมาตรา 157 เป็นโมฆียะ

Q: หากอีกฝ่ายหลอกให้เซ็นสัญญา ต้องใช้กฎหมายมาตราใด?

A: อาจเกี่ยวข้องกับกลฉ้อฉลตามมาตรา 159 หรือความสำคัญผิดตามมาตรา 156–157 ต้องแยกข้อเท็จจริงและเหตุแห่งการแสดงเจตนา

Q: ฟ้องเพิกถอนสัญญาและเรียกเงินคืนได้หรือไม่?

A: อาจทำได้ตามฐานสิทธิที่เกี่ยวข้อง และต้องพิจารณาว่าสัญญาเป็นโมฆะหรือได้บอกล้างโมฆียกรรมโดยชอบแล้วหรือไม่

 
Visitors: 23,725