สัญญาที่เกิดจากกลฉ้อฉล ถูกหลอกให้เซ็นสัญญา ฟ้องเพิกถอน ปรึกษาทนาย
สัญญาที่เกิดจากกลฉ้อฉล ปรึกษาทนายความ | ถูกหลอกให้เซ็นสัญญา ฟ้องเพิกถอนได้หรือไม่?
ถูกหลอกให้เซ็นสัญญา ถูกหลอกให้ซื้อที่ดิน ถูกปกปิดข้อเท็จจริงสำคัญ หรือถูกหลอกให้ลงนามในหนังสือรับสภาพหนี้ สามารถบอกล้างสัญญาและเรียกเงินคืนได้หรือไม่?
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 159 การแสดงเจตนาเพราะถูกกลฉ้อฉลเป็นโมฆียะ หากการหลอกลวงนั้นมีความสำคัญถึงขนาดที่ว่า หากไม่มีการหลอกลวง ผู้เสียหายก็คงไม่ทำนิติกรรมดังกล่าว
ผู้เสียหายจึงอาจมีสิทธิบอกล้างสัญญา เรียกคืนเงินหรือทรัพย์สิน และดำเนินคดีต่อศาลได้ตามหลักเกณฑ์ของกฎหมาย
1. สัญญาที่เกิดจากกลฉ้อฉล คืออะไร?
กลฉ้อฉล หมายถึง การใช้วิธีหลอกลวงหรือปกปิดข้อเท็จจริงโดยจงใจ เพื่อทำให้บุคคลอีกฝ่ายหนึ่งเข้าใจผิดและยอมแสดงเจตนาทำนิติกรรม
ตัวอย่างเช่น ผู้ขายที่ดินทราบว่าที่ดินไม่มีทางเข้าออกสู่ถนนสาธารณะ แต่กลับแจ้งผู้ซื้อว่ามีทางเข้าออกถูกต้องตามกฎหมาย ทำให้ผู้ซื้อหลงเชื่อและทำสัญญาซื้อขาย
ในทางกฎหมายต้องพิจารณาว่าการหลอกลวงนั้นเป็นเหตุสำคัญที่ทำให้ผู้ซื้อยอมทำสัญญาหรือไม่ ไม่ใช่พิจารณาเพียงว่าข้อมูลที่ผู้ขายแจ้งไม่ตรงกับความจริงเท่านั้น
2. องค์ประกอบกลฉ้อฉลตามมาตรา 159
การบอกล้างสัญญาเพราะถูกกลฉ้อฉลมีสาระสำคัญดังนี้
-
มีการหลอกลวงโดยจงใจ เช่น แสดงข้อความอันเป็นเท็จหรือใช้วิธีการให้คู่กรณีเข้าใจผิด
-
ผู้ถูกหลอกลวงหลงเชื่อข้อเท็จจริงดังกล่าว
-
การหลอกลวงเป็นเหตุสำคัญให้ผู้เสียหายแสดงเจตนาทำสัญญา
-
หากไม่มีการหลอกลวง ผู้เสียหายก็คงไม่ทำนิติกรรมนั้น
หากกลฉ้อฉลเกิดจากบุคคลภายนอก มาตรา 159 วรรคสามกำหนดว่า นิติกรรมจะเป็นโมฆียะต่อเมื่อคู่กรณีอีกฝ่ายหนึ่งรู้หรือควรจะรู้ถึงกลฉ้อฉลนั้น
3. ตัวอย่างสัญญาที่อาจเกิดจากกลฉ้อฉล
กรณีหลอกขายที่ดิน
ผู้ขายแจ้งว่าที่ดินมีเอกสารสิทธิถูกต้องและมีทางเข้าออก แต่ปกปิดข้อจำกัดสำคัญซึ่งรู้อยู่แล้ว หากข้อเท็จจริงดังกล่าวเป็นเหตุหลักที่ทำให้ผู้ซื้อยอมทำสัญญา อาจเข้าลักษณะกลฉ้อฉล
กรณีหลอกให้ลงนามในสัญญากู้ยืม
บุคคลหนึ่งแจ้งว่าเอกสารเป็นเพียงหนังสือรับรองการรับเงิน แต่ข้อเท็จจริงเป็นสัญญากู้ยืมที่ก่อให้เกิดภาระหนี้ ต้องพิจารณาว่าเข้าหลักกลฉ้อฉลหรือความสำคัญผิดในสาระสำคัญแห่งนิติกรรม
กรณีหลอกให้ซื้อหุ้นหรือร่วมลงทุน
ผู้ขายหุ้นแสดงข้อมูลทางการเงินที่รู้อยู่ว่าเป็นเท็จ เช่น ปกปิดหนี้สินจำนวนมากหรือสร้างตัวเลขกำไรขึ้นเพื่อจูงใจให้ทำสัญญาซื้อหุ้น อาจเกิดข้อพิพาทเรื่องกลฉ้อฉลและความรับผิดอื่น
กรณีหลอกให้รับสภาพหนี้
ผู้เสียหายถูกแสดงข้อมูลยอดหนี้อันเป็นเท็จเพื่อให้ลงนามรับสภาพหนี้ ต้องพิจารณาพยานหลักฐานว่ามีการหลอกลวงเกี่ยวกับข้อเท็จจริงสำคัญหรือไม่
กรณีตัวอย่างทั้งหมดต้องวิเคราะห์ข้อเท็จจริงเป็นรายคดี ไม่ใช่ทุกกรณีที่ข้อมูลคลาดเคลื่อนจะทำให้สัญญาเป็นโมฆียะ
4. กลฉ้อฉลที่ทำให้บอกล้างสัญญาไม่ได้ ตามมาตรา 161
ประเด็นสำคัญคือ กลฉ้อฉลไม่ได้ทำให้บอกล้างสัญญาได้ทุกกรณี
มาตรา 161 บัญญัติกรณีกลฉ้อฉลที่เป็นเพียงเหตุจูงใจให้คู่กรณีฝ่ายหนึ่งยอมรับข้อกำหนดที่หนักกว่าปกติ โดยคู่กรณีนั้นยังคงประสงค์จะทำสัญญาอยู่
ในกรณีดังกล่าว ผู้เสียหายไม่มีสิทธิบอกล้างนิติกรรมเพราะเหตุนั้น แต่สามารถเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนความเสียหายอันเกิดจากกลฉ้อฉลได้
|
ประเภทของกลฉ้อฉล |
ผลทางกฎหมาย |
|---|---|
|
กลฉ้อฉลที่เป็นเหตุสำคัญให้ทำสัญญา |
นิติกรรมเป็นโมฆียะตามมาตรา 159 |
|
กลฉ้อฉลที่ทำให้ยอมรับเงื่อนไขหนักขึ้น |
เรียกค่าสินไหมทดแทนตามมาตรา 161 แต่บอกล้างเพราะเหตุนั้นไม่ได้ |
5. การปกปิดข้อเท็จจริง ถือเป็นกลฉ้อฉลหรือไม่?
มาตรา 162 กำหนดว่า ในนิติกรรมสองฝ่าย การที่คู่กรณีฝ่ายหนึ่งจงใจนิ่งเสีย ไม่แจ้งข้อความจริงหรือคุณสมบัติที่อีกฝ่ายไม่รู้ อาจเป็นกลฉ้อฉลได้ หากพิสูจน์ว่าถ้าไม่มีการนิ่งเสียเช่นนั้น นิติกรรมก็คงไม่เกิดขึ้น
ตัวอย่างเช่น ผู้ขายทราบข้อเท็จจริงสำคัญเกี่ยวกับทรัพย์สิน แต่จงใจปกปิดจนผู้ซื้อยอมทำสัญญา
อย่างไรก็ตาม การไม่แจ้งข้อเท็จจริงบางประการไม่ได้เป็นกลฉ้อฉลเสมอไป ต้องพิจารณาความสำคัญของข้อมูล เจตนาปกปิด และความสัมพันธ์กับการตัดสินใจทำสัญญา
6. แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเกี่ยวกับสัญญาที่เกิดจากกลฉ้อฉล
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5246/2543
ข้อเท็จจริงสำคัญคือ ผู้ขายรับรองว่าที่ดินที่ขายติดทางสาธารณะ แต่ความจริงที่ดินไม่ติดทางสาธารณะ ผู้ซื้อซื้อที่ดินในราคาสูงกว่าที่ดินซึ่งไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า การรับรองข้อความดังกล่าวเป็นกลฉ้อฉลที่ทำให้ผู้ซื้อต้องชำระราคาสูงขึ้น แต่ผู้ซื้อมีเหตุผลอื่นในการซื้อที่ดินด้วย คือที่ดินดังกล่าวอยู่ติดกับที่ดินของตน จึงเป็นกลฉ้อฉลที่ทำให้ยอมรับข้อกำหนดหนักกว่าปกติตามมาตรา 161
ผู้ซื้อจึงมีสิทธิเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจากกลฉ้อฉล แต่ไม่ใช่กรณีที่จะบอกล้างสัญญาได้ตามมาตรา 159
หลักกฎหมายจากคำพิพากษา: ต้องแยกให้ชัดว่าผู้เสียหายจะไม่ทำสัญญาเลยหากไม่ถูกหลอก หรือยังคงทำสัญญาแต่จะไม่ยอมรับราคาหรือเงื่อนไขดังกล่าว เพราะส่งผลต่อสิทธิในการบอกล้างและคำขอท้ายฟ้อง
7. กลฉ้อฉลทางแพ่ง แตกต่างจากฉ้อโกงทางอาญาอย่างไร?
|
ประเด็น |
กลฉ้อฉลทางแพ่ง |
ฉ้อโกงทางอาญา |
|---|---|---|
|
กฎหมายหลัก |
ป.พ.พ. มาตรา 159–163 |
ป.อ. มาตรา 341 |
|
ประเด็นสำคัญ |
การหลอกลวงที่ทำให้แสดงเจตนาทำนิติกรรม |
การหลอกลวงโดยทุจริตให้ได้ไปซึ่งทรัพย์สิน หรือทำ ถอน หรือทำลายเอกสารสิทธิ |
|
ผลทางกฎหมาย |
อาจบอกล้างโมฆียกรรมหรือเรียกค่าสินไหมทดแทน |
อาจต้องรับโทษทางอาญา |
|
วิธีดำเนินการ |
ใช้สิทธิบอกล้าง ฟ้องคดีแพ่ง |
ร้องทุกข์หรือดำเนินคดีอาญาตามกฎหมาย |
การผิดสัญญา เช่น รับเงินแล้วไม่ส่งมอบทรัพย์สิน หรือไม่ชำระหนี้ตามกำหนด ไม่ได้หมายความว่าเป็นกลฉ้อฉลหรือฉ้อโกงโดยอัตโนมัติ ต้องตรวจสอบว่ามีการหลอกลวงตั้งแต่ก่อนหรือขณะทำสัญญาหรือไม่
8. การบอกล้างสัญญาที่เกิดจากกลฉ้อฉล
เมื่อสัญญาเป็นโมฆียะตามมาตรา 159 ผู้เสียหายซึ่งเป็นผู้แสดงเจตนาเพราะถูกกลฉ้อฉลมีสิทธิบอกล้างตามมาตรา 175
มาตรา 178 กำหนดให้บอกล้างโดยแสดงเจตนาต่อคู่กรณีอีกฝ่ายหนึ่งซึ่งมีตัวบุคคลกำหนดได้แน่นอน
หากบอกล้างโดยชอบด้วยกฎหมาย มาตรา 176 กำหนดให้ถือว่านิติกรรมเป็นโมฆะมาแต่เริ่มแรก และคู่กรณีต้องกลับคืนสู่ฐานะเดิม หากไม่สามารถกลับคืนได้ให้พิจารณาชดใช้ค่าเสียหายแทน
แต่การบอกล้างเพราะกลฉ้อฉลไม่อาจยกขึ้นต่อสู้บุคคลภายนอกที่กระทำการโดยสุจริตตามมาตรา 160 ได้
ขั้นตอนดำเนินการ
-
ตรวจสอบเอกสารสัญญา และข้อเท็จจริงก่อนทำสัญญา
-
รวบรวมหลักฐานการหลอกลวง เช่น LINE อีเมล โฆษณา เอกสารและหลักฐานการโอนเงิน
-
ตรวจสอบสิทธิบอกล้าง ตามมาตรา 159 และมาตรา 175
-
ส่งหนังสือบอกล้างโมฆียกรรม เพื่อแสดงเจตนาให้ชัดเจน
-
เรียกร้องคืนเงินหรือทรัพย์สิน ตามผลของการบอกล้าง
-
ฟ้องคดีแพ่ง หากอีกฝ่ายไม่ปฏิบัติตามหรือโต้แย้งสิทธิ
9. ระยะเวลาบอกล้างสัญญาและฟ้องเรียกเงินคืน
1 ปี
นับแต่เวลาที่อาจให้สัตยาบันได้
ตามมาตรา 18110 ปี
นับแต่วันทำนิติกรรม
ตามมาตรา 181ต้องพิจารณากำหนดที่ถึงก่อน ส่วนสิทธิเรียกร้องเพื่อกลับคืนสู่ฐานะเดิมภายหลังบอกล้าง ตามมาตรา 176 มีกำหนดหนึ่งปีนับแต่วันบอกล้าง
ผู้ที่เพิ่งทราบว่าถูกหลอกควรตรวจสอบทั้งวันที่ทราบความจริง วันทำนิติกรรม การให้สัตยาบัน และกำหนดเวลาการใช้สิทธิโดยเร็ว
10. คำถามที่พบบ่อย
Q: ถูกหลอกให้เซ็นสัญญา สามารถฟ้องเพิกถอนได้หรือไม่?
A: อาจทำได้หากการหลอกลวงเข้าองค์ประกอบตามมาตรา 159 และมีสิทธิบอกล้างโมฆียกรรมโดยชอบ
Q: คู่สัญญาโกหกข้อมูลบางอย่าง สัญญาเป็นโมฆียะทันทีหรือไม่?
A: ไม่เสมอไป ต้องพิสูจน์ว่าการหลอกลวงมีความสำคัญถึงขนาดที่หากไม่มีการหลอกลวง ผู้เสียหายคงไม่ทำสัญญา
Q: ถูกหลอกซื้อที่ดิน ฟ้องเรียกเงินคืนได้หรือไม่?
A: อาจเรียกคืนได้หากมีการบอกล้างโมฆียกรรมโดยชอบ โดยต้องตรวจสอบสิทธิของบุคคลภายนอกที่สุจริตด้วย
Q: กลฉ้อฉลกับความสำคัญผิดแตกต่างกันอย่างไร?
A: กลฉ้อฉลเกี่ยวกับการถูกหลอกลวงให้เข้าใจผิด ส่วนความสำคัญผิดอาจเกิดขึ้นโดยไม่มีผู้ใดหลอกลวง และมีผลทางกฎหมายแตกต่างกันตามมาตรา 156–159
Q: จำเป็นต้องแจ้งความก่อนฟ้องคดีแพ่งหรือไม่?
A: ไม่จำเป็นเสมอไป การใช้สิทธิบอกล้างโมฆียกรรมทางแพ่งไม่ได้มีเงื่อนไขว่าต้องแจ้งความอาญาก่อน
11. ปรึกษาทนายความ สัญญาที่เกิดจากกลฉ้อฉล
สำนักงานทนายความ NS Notary / Narongsak Law ให้บริการตรวจสอบสัญญา วิเคราะห์กลฉ้อฉล ร่างหนังสือบอกล้างโมฆียกรรม ฟ้องเรียกเงินคืน ฟ้องเพิกถอนนิติกรรม และต่อสู้คดีแพ่งเกี่ยวกับสัญญา