สัญญาที่เกิดจากกลฉ้อฉล ถูกหลอกให้เซ็นสัญญา ฟ้องเพิกถอน ปรึกษาทนาย

สัญญาที่เกิดจากกลฉ้อฉล ปรึกษาทนายความ | ถูกหลอกให้เซ็นสัญญา ฟ้องเพิกถอนได้หรือไม่?

ถูกหลอกให้เซ็นสัญญา ถูกหลอกให้ซื้อที่ดิน ถูกปกปิดข้อเท็จจริงสำคัญ หรือถูกหลอกให้ลงนามในหนังสือรับสภาพหนี้ สามารถบอกล้างสัญญาและเรียกเงินคืนได้หรือไม่?

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 159 การแสดงเจตนาเพราะถูกกลฉ้อฉลเป็นโมฆียะ หากการหลอกลวงนั้นมีความสำคัญถึงขนาดที่ว่า หากไม่มีการหลอกลวง ผู้เสียหายก็คงไม่ทำนิติกรรมดังกล่าว

ผู้เสียหายจึงอาจมีสิทธิบอกล้างสัญญา เรียกคืนเงินหรือทรัพย์สิน และดำเนินคดีต่อศาลได้ตามหลักเกณฑ์ของกฎหมาย

1. สัญญาที่เกิดจากกลฉ้อฉล คืออะไร?

กลฉ้อฉล หมายถึง การใช้วิธีหลอกลวงหรือปกปิดข้อเท็จจริงโดยจงใจ เพื่อทำให้บุคคลอีกฝ่ายหนึ่งเข้าใจผิดและยอมแสดงเจตนาทำนิติกรรม

ตัวอย่างเช่น ผู้ขายที่ดินทราบว่าที่ดินไม่มีทางเข้าออกสู่ถนนสาธารณะ แต่กลับแจ้งผู้ซื้อว่ามีทางเข้าออกถูกต้องตามกฎหมาย ทำให้ผู้ซื้อหลงเชื่อและทำสัญญาซื้อขาย

ในทางกฎหมายต้องพิจารณาว่าการหลอกลวงนั้นเป็นเหตุสำคัญที่ทำให้ผู้ซื้อยอมทำสัญญาหรือไม่ ไม่ใช่พิจารณาเพียงว่าข้อมูลที่ผู้ขายแจ้งไม่ตรงกับความจริงเท่านั้น

2. องค์ประกอบกลฉ้อฉลตามมาตรา 159

การบอกล้างสัญญาเพราะถูกกลฉ้อฉลมีสาระสำคัญดังนี้

  1. มีการหลอกลวงโดยจงใจ เช่น แสดงข้อความอันเป็นเท็จหรือใช้วิธีการให้คู่กรณีเข้าใจผิด

  2. ผู้ถูกหลอกลวงหลงเชื่อข้อเท็จจริงดังกล่าว

  3. การหลอกลวงเป็นเหตุสำคัญให้ผู้เสียหายแสดงเจตนาทำสัญญา

  4. หากไม่มีการหลอกลวง ผู้เสียหายก็คงไม่ทำนิติกรรมนั้น

หากกลฉ้อฉลเกิดจากบุคคลภายนอก มาตรา 159 วรรคสามกำหนดว่า นิติกรรมจะเป็นโมฆียะต่อเมื่อคู่กรณีอีกฝ่ายหนึ่งรู้หรือควรจะรู้ถึงกลฉ้อฉลนั้น

 

 

3. ตัวอย่างสัญญาที่อาจเกิดจากกลฉ้อฉล

กรณีหลอกขายที่ดิน

ผู้ขายแจ้งว่าที่ดินมีเอกสารสิทธิถูกต้องและมีทางเข้าออก แต่ปกปิดข้อจำกัดสำคัญซึ่งรู้อยู่แล้ว หากข้อเท็จจริงดังกล่าวเป็นเหตุหลักที่ทำให้ผู้ซื้อยอมทำสัญญา อาจเข้าลักษณะกลฉ้อฉล

กรณีหลอกให้ลงนามในสัญญากู้ยืม

บุคคลหนึ่งแจ้งว่าเอกสารเป็นเพียงหนังสือรับรองการรับเงิน แต่ข้อเท็จจริงเป็นสัญญากู้ยืมที่ก่อให้เกิดภาระหนี้ ต้องพิจารณาว่าเข้าหลักกลฉ้อฉลหรือความสำคัญผิดในสาระสำคัญแห่งนิติกรรม

กรณีหลอกให้ซื้อหุ้นหรือร่วมลงทุน

ผู้ขายหุ้นแสดงข้อมูลทางการเงินที่รู้อยู่ว่าเป็นเท็จ เช่น ปกปิดหนี้สินจำนวนมากหรือสร้างตัวเลขกำไรขึ้นเพื่อจูงใจให้ทำสัญญาซื้อหุ้น อาจเกิดข้อพิพาทเรื่องกลฉ้อฉลและความรับผิดอื่น

กรณีหลอกให้รับสภาพหนี้

ผู้เสียหายถูกแสดงข้อมูลยอดหนี้อันเป็นเท็จเพื่อให้ลงนามรับสภาพหนี้ ต้องพิจารณาพยานหลักฐานว่ามีการหลอกลวงเกี่ยวกับข้อเท็จจริงสำคัญหรือไม่

กรณีตัวอย่างทั้งหมดต้องวิเคราะห์ข้อเท็จจริงเป็นรายคดี ไม่ใช่ทุกกรณีที่ข้อมูลคลาดเคลื่อนจะทำให้สัญญาเป็นโมฆียะ

4. กลฉ้อฉลที่ทำให้บอกล้างสัญญาไม่ได้ ตามมาตรา 161

ประเด็นสำคัญคือ กลฉ้อฉลไม่ได้ทำให้บอกล้างสัญญาได้ทุกกรณี

มาตรา 161 บัญญัติกรณีกลฉ้อฉลที่เป็นเพียงเหตุจูงใจให้คู่กรณีฝ่ายหนึ่งยอมรับข้อกำหนดที่หนักกว่าปกติ โดยคู่กรณีนั้นยังคงประสงค์จะทำสัญญาอยู่

ในกรณีดังกล่าว ผู้เสียหายไม่มีสิทธิบอกล้างนิติกรรมเพราะเหตุนั้น แต่สามารถเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนความเสียหายอันเกิดจากกลฉ้อฉลได้

 

                   ประเภทของกลฉ้อฉล

ผลทางกฎหมาย

กลฉ้อฉลที่เป็นเหตุสำคัญให้ทำสัญญา

นิติกรรมเป็นโมฆียะตามมาตรา 159

กลฉ้อฉลที่ทำให้ยอมรับเงื่อนไขหนักขึ้น

เรียกค่าสินไหมทดแทนตามมาตรา 161 แต่บอกล้างเพราะเหตุนั้นไม่ได้

5. การปกปิดข้อเท็จจริง ถือเป็นกลฉ้อฉลหรือไม่?

มาตรา 162 กำหนดว่า ในนิติกรรมสองฝ่าย การที่คู่กรณีฝ่ายหนึ่งจงใจนิ่งเสีย ไม่แจ้งข้อความจริงหรือคุณสมบัติที่อีกฝ่ายไม่รู้ อาจเป็นกลฉ้อฉลได้ หากพิสูจน์ว่าถ้าไม่มีการนิ่งเสียเช่นนั้น นิติกรรมก็คงไม่เกิดขึ้น

ตัวอย่างเช่น ผู้ขายทราบข้อเท็จจริงสำคัญเกี่ยวกับทรัพย์สิน แต่จงใจปกปิดจนผู้ซื้อยอมทำสัญญา

อย่างไรก็ตาม การไม่แจ้งข้อเท็จจริงบางประการไม่ได้เป็นกลฉ้อฉลเสมอไป ต้องพิจารณาความสำคัญของข้อมูล เจตนาปกปิด และความสัมพันธ์กับการตัดสินใจทำสัญญา


 

6. แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเกี่ยวกับสัญญาที่เกิดจากกลฉ้อฉล

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5246/2543

ข้อเท็จจริงสำคัญคือ ผู้ขายรับรองว่าที่ดินที่ขายติดทางสาธารณะ แต่ความจริงที่ดินไม่ติดทางสาธารณะ ผู้ซื้อซื้อที่ดินในราคาสูงกว่าที่ดินซึ่งไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า การรับรองข้อความดังกล่าวเป็นกลฉ้อฉลที่ทำให้ผู้ซื้อต้องชำระราคาสูงขึ้น แต่ผู้ซื้อมีเหตุผลอื่นในการซื้อที่ดินด้วย คือที่ดินดังกล่าวอยู่ติดกับที่ดินของตน จึงเป็นกลฉ้อฉลที่ทำให้ยอมรับข้อกำหนดหนักกว่าปกติตามมาตรา 161

ผู้ซื้อจึงมีสิทธิเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจากกลฉ้อฉล แต่ไม่ใช่กรณีที่จะบอกล้างสัญญาได้ตามมาตรา 159

 

หลักกฎหมายจากคำพิพากษา: ต้องแยกให้ชัดว่าผู้เสียหายจะไม่ทำสัญญาเลยหากไม่ถูกหลอก หรือยังคงทำสัญญาแต่จะไม่ยอมรับราคาหรือเงื่อนไขดังกล่าว เพราะส่งผลต่อสิทธิในการบอกล้างและคำขอท้ายฟ้อง

7. กลฉ้อฉลทางแพ่ง แตกต่างจากฉ้อโกงทางอาญาอย่างไร?

ประเด็น

กลฉ้อฉลทางแพ่ง

ฉ้อโกงทางอาญา

กฎหมายหลัก

ป.พ.พ. มาตรา 159–163 

 ป.อ. มาตรา 341

ประเด็นสำคัญ

การหลอกลวงที่ทำให้แสดงเจตนาทำนิติกรรม

 การหลอกลวงโดยทุจริตให้ได้ไปซึ่งทรัพย์สิน หรือทำ ถอน หรือทำลายเอกสารสิทธิ

ผลทางกฎหมาย

อาจบอกล้างโมฆียกรรมหรือเรียกค่าสินไหมทดแทน

 อาจต้องรับโทษทางอาญา

วิธีดำเนินการ

ใช้สิทธิบอกล้าง ฟ้องคดีแพ่ง

 ร้องทุกข์หรือดำเนินคดีอาญาตามกฎหมาย

การผิดสัญญา เช่น รับเงินแล้วไม่ส่งมอบทรัพย์สิน หรือไม่ชำระหนี้ตามกำหนด ไม่ได้หมายความว่าเป็นกลฉ้อฉลหรือฉ้อโกงโดยอัตโนมัติ ต้องตรวจสอบว่ามีการหลอกลวงตั้งแต่ก่อนหรือขณะทำสัญญาหรือไม่

8. การบอกล้างสัญญาที่เกิดจากกลฉ้อฉล

เมื่อสัญญาเป็นโมฆียะตามมาตรา 159 ผู้เสียหายซึ่งเป็นผู้แสดงเจตนาเพราะถูกกลฉ้อฉลมีสิทธิบอกล้างตามมาตรา 175

มาตรา 178 กำหนดให้บอกล้างโดยแสดงเจตนาต่อคู่กรณีอีกฝ่ายหนึ่งซึ่งมีตัวบุคคลกำหนดได้แน่นอน

หากบอกล้างโดยชอบด้วยกฎหมาย มาตรา 176 กำหนดให้ถือว่านิติกรรมเป็นโมฆะมาแต่เริ่มแรก และคู่กรณีต้องกลับคืนสู่ฐานะเดิม หากไม่สามารถกลับคืนได้ให้พิจารณาชดใช้ค่าเสียหายแทน

แต่การบอกล้างเพราะกลฉ้อฉลไม่อาจยกขึ้นต่อสู้บุคคลภายนอกที่กระทำการโดยสุจริตตามมาตรา 160 ได้

 

 

ขั้นตอนดำเนินการ

  1. ตรวจสอบเอกสารสัญญา และข้อเท็จจริงก่อนทำสัญญา

  2. รวบรวมหลักฐานการหลอกลวง เช่น LINE อีเมล โฆษณา เอกสารและหลักฐานการโอนเงิน

  3. ตรวจสอบสิทธิบอกล้าง ตามมาตรา 159 และมาตรา 175

  4. ส่งหนังสือบอกล้างโมฆียกรรม เพื่อแสดงเจตนาให้ชัดเจน

  5. เรียกร้องคืนเงินหรือทรัพย์สิน ตามผลของการบอกล้าง

  6. ฟ้องคดีแพ่ง หากอีกฝ่ายไม่ปฏิบัติตามหรือโต้แย้งสิทธิ

9. ระยะเวลาบอกล้างสัญญาและฟ้องเรียกเงินคืน

1 ปี

นับแต่เวลาที่อาจให้สัตยาบันได้

ตามมาตรา 181

10 ปี

นับแต่วันทำนิติกรรม

ตามมาตรา 181

ต้องพิจารณากำหนดที่ถึงก่อน ส่วนสิทธิเรียกร้องเพื่อกลับคืนสู่ฐานะเดิมภายหลังบอกล้าง ตามมาตรา 176 มีกำหนดหนึ่งปีนับแต่วันบอกล้าง

ผู้ที่เพิ่งทราบว่าถูกหลอกควรตรวจสอบทั้งวันที่ทราบความจริง วันทำนิติกรรม การให้สัตยาบัน และกำหนดเวลาการใช้สิทธิโดยเร็ว

10. คำถามที่พบบ่อย 

Q: ถูกหลอกให้เซ็นสัญญา สามารถฟ้องเพิกถอนได้หรือไม่?

A: อาจทำได้หากการหลอกลวงเข้าองค์ประกอบตามมาตรา 159 และมีสิทธิบอกล้างโมฆียกรรมโดยชอบ

Q: คู่สัญญาโกหกข้อมูลบางอย่าง สัญญาเป็นโมฆียะทันทีหรือไม่?

A: ไม่เสมอไป ต้องพิสูจน์ว่าการหลอกลวงมีความสำคัญถึงขนาดที่หากไม่มีการหลอกลวง ผู้เสียหายคงไม่ทำสัญญา

Q: ถูกหลอกซื้อที่ดิน ฟ้องเรียกเงินคืนได้หรือไม่?

A: อาจเรียกคืนได้หากมีการบอกล้างโมฆียกรรมโดยชอบ โดยต้องตรวจสอบสิทธิของบุคคลภายนอกที่สุจริตด้วย

Q: กลฉ้อฉลกับความสำคัญผิดแตกต่างกันอย่างไร?

A: กลฉ้อฉลเกี่ยวกับการถูกหลอกลวงให้เข้าใจผิด ส่วนความสำคัญผิดอาจเกิดขึ้นโดยไม่มีผู้ใดหลอกลวง และมีผลทางกฎหมายแตกต่างกันตามมาตรา 156–159

Q: จำเป็นต้องแจ้งความก่อนฟ้องคดีแพ่งหรือไม่?

A: ไม่จำเป็นเสมอไป การใช้สิทธิบอกล้างโมฆียกรรมทางแพ่งไม่ได้มีเงื่อนไขว่าต้องแจ้งความอาญาก่อน

11. ปรึกษาทนายความ สัญญาที่เกิดจากกลฉ้อฉล

สำนักงานทนายความ NS Notary / Narongsak Law ให้บริการตรวจสอบสัญญา วิเคราะห์กลฉ้อฉล ร่างหนังสือบอกล้างโมฆียกรรม ฟ้องเรียกเงินคืน ฟ้องเพิกถอนนิติกรรม และต่อสู้คดีแพ่งเกี่ยวกับสัญญา

ปรึกษาทนายคดีสัญญา

โทรมือถือ 083-884-3287 โทรสำนักงาน 02-416-4163 LINE: narongsaklaw30กรุณานัดหมายเพื่อปรึกษาทนายและตรวจสอบเอกสารสัญญา
Visitors: 23,841